Een kinderschreeuw om vrede – de duizend kraanvogels van Sadako Sasaki

Bron: https://tallsay.com/page/4294970123/een-kinderschreeuw-om-vrede-de-duizend-kraanvogels-van-sadako-sasaki

Door Edwin Bruinooge

Zoals Anne Frank hier symbool werd voor de verschrikkingen van de Holocaust, zo werd Sadako Sasaki in Japan symbool voor de afschuwelijke gevolgen van een atoomaanval. Dit is haar verhaal. En het verhaal van duizend kraanvogels.

 

De Rijzende Zon explodeerde

 

1c8c589a1a14a32de1848fd23794ce98.jpg

Een blik op Armageddon

Een hartverscheurende schreeuw van je kind, achter in de tuin. Je staat net op het punt om een vuilniszak naar buiten te brengen, maar die laat je meteen vallen. De aard van de schreeuw vertelt je dat er écht iets aan de hand is. Je voelt de angst en pijn van je kind, jouw vlees en bloed. Je hart klopt in je keel als je de deur open zwaait. Ineens ben je omhuld door het felste licht dat je ooit hebt gezien. Licht dat door je heen lijkt te snijden. Je hebt op tijd je ogen afgewend; je bent nog niet helemaal verblind. Door een waas ren je naar je kind, dat kronkelend op de grond ligt, met de handen voor de ogen. Tot je schrik zie je dat die lieve kleine handjes overdekt zijn met gapende, opengebarsten brandwonden. Je schreeuwt het uit, grijpt je kind, drukt het dicht tegen je aan en dan een mokerslag als je het verbrande gezichtje ziet, loshangende vellen en blinde ogen. En dan zie je ook de brandwonden op jouw handen en armen. Ineens besef je dat je pijn hoort te voelen. En dat komt ook, heviger dan je ooit hebt meegemaakt. Met je hoofd in je nek schreeuw je het uit. Dan merk je dat overal om je heen zich hetzelfde afspeelt. Overal schreeuwende mensen, tot in de verre omtrek. Overal zie je branden ontstaan, auto’s, op elkaar geklapt en in lichterlaaie. En je ziet de donkere wolk die met grote snelheid dichterbij komt. Je probeert jezelf schrap te zetten, maar als de gigantische stofwolk met donderend geraas op je in beukt, vlieg je meters door de lucht en klap je met een vreselijke pijn tegen je schutting, die meegeeft en meters over de straat rolt. Je verbaast je er niet eens meer over dat alle geluid weg is; de pijn in je oren is onverdraaglijk. Je eerste gedachten zijn bij je kind, dat levenloos in je armen lijkt te liggen. Je hoopt dat het bewusteloos is, zodat het in elk geval geen pijn meer hoeft te voelen. Zowel bij jou als bij je kind zijn de brandwonden overdekt met een zwarte smurrie, splinters en gruis. Het brandt, het snijdt; je pijn wordt heviger, terwijl je dacht dat het niet erger kon. Door het stof heen kan je nog net zien dat jouw huis tot op het fundament is weggeblazen. Ademen wordt steeds moeilijker. En vlak voordat je het bewustzijn verliest vraag je jezelf af of dit komt doordat je longen zijn verkoold, van binnenuit, of dat alle zuurstof is opgebrand. Je laatste gedachten zijn pure kreten van wanhoop, omdat je weet dat er geen hulp zal komen en omdat je beseft dat je hele wereld, je hele beschaving, in één klap is weggevaagd. Je tranen vermengen zich met stof en kruimelen van je gezicht.

944306470240314c22a439d7f724ae1d_medium.

Artistieke impressie van de explosie van de Tsar Bomba, het krachtigste
nucleaire wapen ter wereld

 

Been there, done that

Deze scène is niet fictief. Het is al twee keer eerder voorgekomen in onze geschiedenis. Op 6 en 9 augustus 1945, in Japan, in de steden Hiroshima en Nagasaki. Voor het eerst in de geschiedenis werd een totaal nieuw wapen ingezet, met een tot dan toe onvoorstelbare vernietigingskracht. Dit was geen normale bom, waarbij een chemische reactie zorgt voor een hoop warmte en luchtdruk. Hier gebeurde iets wezenlijk anders. Een klein beetje materie werd omgezet in pure energie, volgens Einstein’s beroemde – en in dit geval misschien beruchte – formule E=mc². Omdat de “c”, de lichtsnelheid, als getal erg groot is, 300.000 kilometer per seconde, en het kwadraat er van dus al helemaal, staat volgens die formule een heel klein beetje materie gelijk aan een kolossale hoeveelheid energie. Genoeg om in één klap grote delen van een stad weg te vagen en tienduizenden mensen te doden. Maar daar bleef het niet bij.

Dé funeste bijkomstigheid van deze wapens is radioactieve straling. Deze komt niet alleen vrij op het moment van de explosie zelf, maar ook vanuit de radioactieve neerslag, dat overal gaat zitten, in de grond, in het water, in je voedsel en in je eigen lichaam. Jarenlang zendt het straling uit. Je kan het niet zien, je kan het niet ruiken; het is de perfecte moordenaar. Het vergiftigt je lichaam en schiet gaten in je DNA. Je levensverwachting stort ineen, door de immens verhoogde kans op diverse vormen van kanker. Maar ook de generatie na jou is niet veilig. Wanneer je ei-of zaadcellen zijn aangetast door de straling, hebben ook jouw nakomelingen, die volmaakt onschuldige persoontjes van “na de oorlog”, een verlaagde levensverwachting en veel grotere kans op vreselijke vormen van kanker. Ja, zelfs diegenen die er bij de geboorte niet misvormd uit zagen, het lot van zoveel andere baby’s.

528d2cb0116237e635d8b6a8da7f9238_medium.

De Koude Oorlog – Een zwaarbewapende vrede

Eén land was in staat geweest deze ultieme wapens te produceren en op de mensheid los te laten. Maar meerdere volgden. De Sovjet-Unie, Groot-Brittannië, Frankrijk en China. En het bleef niet bij deze ‘simpele’ atoombommen. In de jaren vijftig werden nóg ultiemere wapens uitgevonden. Deze thermonucleaire wapens, ook bekend als waterstofbommen, zijn gemiddeld 1000 maal krachtiger dan de bommen op Hiroshima en Nagasaki. Gooi zo’n bom op Amsterdam en er blijft niets over van de stad. Grachten weg,  Paleis op de Dam, Amsterdam Arena, Rijksmuseum, voorgoed vernietigd. Van Osdorp tot Zeeburg, van de Bijlmer tot Zaandam, één grote nucleaire woestenij van as en gruis. En in Utrecht lopen mensen brandwonden op.

Zowel de Sovjet-Unie als de Verenigde Staten produceerden genoeg kernwapens om elkaars grote steden vele malen volledig te vernietigen en in feite de mensheid terug de Steentijd in te bombarderen. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog beschikten beide grootmachten over genoeg explosieve kracht om de hele Tweede Wereldoorlog 8.000 tot 10.000 maal over te doen. Tienduizend maal Pearl Harbour, tienduizend maal Dresden, tienduizend maal Hiroshima. En het is er bijna van gekomen. Ik heb het niet gemerkt, toen ik vredig slapend in mijn moeders baarmoeder ronddobberde. Maar tijdens de Cubacrisis hield de wereld haar adem in. Toen het Sovjet-blok zichzelf eind jaren ’80 ontmantelde, ging er ook een zucht van verlichting over de wereld. De dreiging van een totale, allesvernietigende oorlog leek voorgoed afgewend.

682360744329fe019c0cc5cfb60f2ef5.jpg

Trinity, de eerste nucleaire explosie op Aarde, 16 juli 1945, New Mexico

 

De nucleaire aanval op Japan – achtergrond en aanleiding

In de jaren ’30 van de vorige eeuw besefte een aantal natuurkundigen dat het maken van een atoomwapen mogelijk moest zijn. Zowel in de Sovjet-Unie als Nazi-Duitsland werden serieuze pogingen ondernomen. Maar het waren de Verenigde Staten die al snel een voorsprong namen. Een grootscheeps en ultrageheim project, het Manhattan Project, had als doel er voor te zorgen dat het vrije westen als eerste dit ultieme wapen in handen kreeg. De noodzaak was groot; Nazi-Duitsland had de know-how, beschikking over uranium en had bovendien door hun V2-raketten laten zien een voorsprong te hebben op het gebied van rakettechnologie. En Amerika wist dat de V3, een intercontinentale raket, in ontwikkeling was. Een bedreiging voor Washington en New York, zeker met een atoomwapen aan boord.

Nazi-Duitsland viel voordat de eerste bom gereed was. Alleen Japan streed nog tegen de Geallieerden. De Verenigde Staten vreesden een lange en bloedige oorlog op de Japanse eilanden. De Japanners hadden laten zien bereid te zijn tot de allerlaatste man door te vechten. Ze vreesden dat een invasie van Japan aan een half miljoen Amerikaanse soldaten het leven zou kosten, naast miljoenen slachtoffers onder het Japanse leger en burgerbevolking. Een ‘shock and awe’ campagne avant la lettre, dat was nodig om Japan tot een snelle en onvoorwaardelijke capitulatie te dwingen…

f3a642ab4c2b6bc97398a404d63c401b.jpg

6 augustus 1945: atoomaanval op Hiroshima

 

De aanval op Hiroshima

Kort na middernacht op 6 augustus 1945 vertrokken drie B-29 bommenwerpers van het eiland Tinian. Zes uur later bereikten ze Japans grondgebied. Aan boord van de “Enola Gay” bevond zich een atoombom met de bijnaam “Little Boy”, gewapend met 64 kg verrijkt uranium. Rond 08.00 uur ’s ochtends zagen de Japanners de drie bommenwerpers aanvliegen, maar ze besloten geen actie te ondernemen. Luchtafweer en jachtvliegtuigen zetten ze alleen nog maar in tegen grote formaties. Dit bleek een fatale fout. Om 8.15 uur werd Little Boy vanaf bijna 10 km hoogte boven het centrum van Hiroshima gedropt, om op 600 meter hoogte te exploderen. Binnen een fractie van een seconde ontstond een vuurbal van ongeveer 4000 graden Celsius met een doorsnede van 400 meter. Een gebied van 1,5 km in doorsnede ging totaal in rook op; de schokgolf en vuurstorm vernietigden ongeveer 69% van alle gebouwen in de stad. Ongeveer 80.000 mensen stierven onmiddellijk. Ongeveer 70.000 werden gewond. Velen stierven alsnog, tot maanden en jaren na het bombardement. Schattingen variëren van 170.000 tot meer dan 200.000 slachtoffers.

f83c87a4d756e5201a200538334cab2f_medium.

Little Boy, schematisch
President Truman gaf Japan nog één laatste waarschuwing: “If they do not now accept our terms, they may expect a rain of ruin from the air, the like of which has never been seen on this earth.” Japan reageerde niet. Een tweede aanval kreeg het groene licht…

fd24ad0d0d393e59afec660f839bcbc4_medium.

9 augustus 1945: atoomaanval op Nagasaki

 

De aanval op Nagasaki

Op 9 augustus 1945 steeg een aantal B-29 bommenwerpers op van Tinian. Aan boord van de “Bockscar” bevond zich “Fat Man”, een plutoniumbom. Het doel van de aanval was de stad Kokura, met Nagasaki als tweede optie. De hemel boven Kokura bleek zeer dicht bewolkt, waardoor de aanval werd afgeblazen. Maar ook boven Nagasaki hing een dik wolkendek. Toch vond de bombardier aan boord van de Bockscar op het laatste moment een gat in de bewolking. Om 11.02 uur begon Fat Man aan zijn dodelijke afdaling. Op 470 meter hoogte explodeerde hij. Fat Man was ongeveer 1,5 keer zo krachtig als Little Boy.

9be5dad73bb5d89c310d876a36034854_medium.

“Fat Man”, schematisch

Toch richtte hij minder schade aan en eiste minder slachtoffers. De bom viel op ongeveer 3 km van het beoogde doel en bovendien boven een vallei. De heuvels rondom de vallei hebben een groot deel van de stad beschermd. Ongeveer 40.000 mensen stierven meteen. Brandwonden, stralingsziekte en vele vormen van kanker hebben in de maanden en jaren daarna ongeveer het dubbele aan slachtoffers geëist.

Zes dagen later gaf Japan zich onvoorwaardelijk over.

 

Het verhaal van Sadako Sasaki

Het is gemakkelijk om geschiedenis zakelijk en feitelijk te beschrijven. Maar achter elke grote gebeurtenis schuilen menselijke verhalen. Iedereen zal de verhalen van familieleden kennen, die ‘de oorlog’ hebben meegemaakt. Het dagboek van Anne Frank maakt de verschrikkingen van de Jodenvervolging voelbaar, ook voor generaties na haar, en hopelijk ook voor generaties na mij. De film ‘Schindlers List‘ heeft vele harten diep geroerd. In de jaren ’70 keek ik veel Duitse TV. Regelmatig zonden zij documentaires uit over de oorlog, met vreselijke beelden. Maar het was de Amerikaanse TV-serie ‘Holocaust‘ die het land pas echt in beroering bracht. Het leed werd menselijk gebracht, de verschrikkingen werden persoonlijk gemaakt. Het is de combinatie van weten en invoelen dat mensen raakt. En niets raakt ons meer als het lijden van een kind. Zelfs de kinderen van onze grootste vijanden wensen wij niets dan goeds. Dat is voor mij het bewijs dat wij in het diepst van onze ziel nobele wezens zijn, hoewel onze daden te vaak het tegendeel laten zien.

5450cbed39135cf754edd32c40809b5e.jpg

Sadako Sasaki was een Japans meisje uit Hiroshima. Haar ouders hadden een kapperszaak; Sadako was de oudste dochter. Zij was 2,5 jaar oud toen de fatale bom viel. Haar huis stond op ongeveer 2 km van ‘ground zero’, maar toch was de klap zwaar genoeg om haar uit het raam van haar huis te blazen. Haar moeder vreesde in eerste instantie dat ze dood was, maar ze had de klap en de val overleefd. De jaren na het bombardement waren hard, vol ontberingen, maar de familie werkte keihard om een nieuwe toekomst op te bouwen. In 1947 openden ze een nieuwe kapperszaak in Hiroshima en Sadako ging naar Nobori-cho Elementary School. Ze groeide op als een vrolijk meisje, geliefd bij haar familie en schoolkameraadjes. Ze blonk uit als atlete en was een van de snelsten van haar school. Jigo Nobuhiko, een man die ooit haar klasgenootje was, herinnert het zich nog goed: “Tijdens de race haalde ze me in met een gegrinnik. Dat deed pijn! Ik kan haar lachje nu nog horen!”

Sadako’s leraar, meneer Nomura, was belangrijk voor de kinderen. Meer dan een derde van haar klasgenootjes kon je zien als “overlevenden”. Velen hadden hun ouders verloren in de oorlog, een aantal was gerepatrieerd uit China. De mentale littekens die de oorlog had nagelaten waren pijnlijk zichtbaar. Nomura probeerde met sport de klas tot een eenheid te smeden, de kinderen een doel te geven en solidariteit en een positieve vechtlust te kweken. Het was in die tijd dat Sadako besloot dat ze later lerares lichamelijke opvoeding wilde worden.

Rond 1950, vijf jaar na de oorlog, was het al opgevallen dat een groot aantal kinderen leukemie had ontwikkeld, wat in verband werd gebracht met de radioactieve straling. Toen ze elf jaar oud was, in het najaar van 1954, begonnen de lymfeklieren in haar nek op te zwellen. De zwelling bleef aanhouden en haar gezicht zwol op, alsof ze de bof had. In de maanden daarna ontstonden paarse vlekken op haar benen. In februari 1955, kort na haar 12e verjaardag, haalden haar ouders haar op van school waar ze nog vrolijk stond te touwtjespringen. In het ziekenhuis was de diagnose onverbiddelijk: leukemie. De artsen gaven haar nog hoogstens een jaar.

5f9c6360d40208ac056e288a5260a892.jpg

Het gezin Sasaki was arm. Sadako voelde zich schuldig omdat haar ouders zoveel geld uit moesten geven aan haar ziekte. Ze verontschuldigde zich vaak tegenover haar ouders en noemde zichzelf een slecht kind. Haar vader vertelde later dat zijn hart nog steeds breekt, telkens als hij daar aan terugdenkt. Want hij voelt zich schuldig omdat hij in zijn ogen niet alles voor haar kon doen dat hij wilde. Sadako’s ouders besloten om haar haar eerste traditionele kimono te geven. Haar moeder maakte zelf voor haar een mooie zijden kimono en Sadako kon haar tranen nauwelijks bedwingen. Want ze wist hoe groot het financiële offer moest zijn geweest. De foto hierboven laat Sadako in die kimono zien.

Haar klasgenootjes kregen te horen dat Sadako aan “atoombomziekte” leed. Ze waren diep geschokt en een aantal van hen brak in tranen uit. Haar klasgenootje Tomiko Kawano herinnert zich dat ze zelf bang was ziek te worden, zij was immers ook een overlevende van de atoomaanval. Haar klasgenootjes zochten haar regelmatig op in het ziekenhuis. Maar ze spraken onderling af dat ze haar niet zouden vertellen wat de aard van haar ziekte was. Achteraf bleek dat Sadako het wel degelijk door had. Er is een stuk papier gevonden waarop ze zelf haar bloedwaarden had genoteerd.

Sadako wilde graag met haar klas naar Junior high school. Ze had schoolboeken op haar ziekenzaal en maakte zich zorgen dat ze door haar ziekte teveel achter zou lopen bij de rest. Ze vroeg haar klasgenootjes vaak hoe het nou was op Junior High. Ze hielden zich op de vlakte; ze wisten dat Sadako het ziekenhuis niet levend zou verlaten. Ze antwoordden dat ze het eigenlijk erg saai vonden en dat hun tijd op Elementary school een stuk gezelliger was.

In mei van 1955 verhuisde Sadako naar een gedeelde kamer. Haar ziekte leek gestabiliseerd. Haar kamergenootje was de twee jaar oudere Kiyo Okura. Zij herinnert zich Sadako als een nieuwsgierig meisje met wie ze goed contact had. Toen in juli een 5-jarig meisje aan leukemie stierf, met op haar gezicht dezelfde paarse vlekken als Sadako op haar benen had, zag ze Sadako in tranen uitbarsten en zich afvragen:”Zal ik op dezelfde manier doodgaan?”

In Japan is het geloof wijdverbreid dat wanneer je duizend origami kraanvogels vouwt, de goden je wens inwilligen en je ziekte genezen. Het verhaal gaat dat Sadako’s beste vriendin in augustus 1955 de eerste kraanvogel vouwde. Sadako gebruikte elk stuk papier dat ze kon vinden om de rest te vouwen. Maar papier was schaars. Toen ze het nog kon, liep ze zelf langs ziekenzalen om bij andere patiënten cadeaupapier op te halen. Het is niet duidelijk of ze haar duizend kraanvogels heeft kunnen voltooien. De een zegt dat ze uiteindelijk tot 644 is gekomen, de ander zegt dat ze eind augustus de duizendste heeft voltooid en gewoon doorging. Haar ouders herinneren zich de haast obsessieve manier waarop ze bezig kon zijn met vouwen. Als zij haar aanspoorden om het wat rustiger aan te doen, zei Sadako: “Nee, het is goed; ik heb een plan.” De herfst naderde en de ziekte kwam in alle hevigheid terug. Half oktober bleek haar linkerbeen opgezwollen tot anderhalf keer de normale dikte. De familie kreeg te horen dat het einde voor Sadako nabij was en haar moeder bleef voortaan ’s nachts in het ziekenhuis. In de ochtend van 25 oktober 1955 is ze in het bijzijn van haar familie heel rustig gestorven.

18422b87441823df78638270725024f4.jpg

 

De nagedachtenis en erfenis van Sadako Sasaki

Sadako’s klasgenootjes begonnen met het ophalen van geld voor een monument om haar en alle anderen zoals zij te herdenken. De media besteedden aandacht aan haar verhaal en meer Japanse kinderen sloten zich aan bij het initiatief. Donaties stroomden binnen. Deze aandacht had uiteraard een behoorlijke impact op de familie Sasaki, die continu geconfronteerd werd met hun verlies. Sadako’s oudere broer Masahiro herinnert zich het moment dat ze stierf. Op dat moment dacht hij dat ze zich niet bewust was dat haar ziekte fataal was. Toen later bleek dat ze wel degelijk wist dat haar einde naderde, maar dat ze zich al die tijd groot had gehouden, moet dat als een donderslag zijn ingeslagen.

In 1958, op 5 mei, in Japan al eeuwenlang ‘Kinderdag’ (kodomo no hi), werd in het Hiroshima Peace Park het Kinder Vrede Monument (Genbaku no Ko no Zo) onthuld. Boven op het monument staat Sadako Sasaki, met een kraanvogel in haar handen. De tekst bij het monument luidt “Dit is onze schreeuw, dit is ons gebed: dat we in de wereld aan vrede bouwen“.

18aa52c9281684acd430e243f3d716ea.jpg

Alle Japanse schoolkinderen kennen het verhaal van Sadako Sasaki; zij is een nationaal symbool voor alle slachtoffers van kernwapens geworden. Vele kinderen – en niet alleen uit Japan – sturen dagelijks origami kraanvogels naar Hiroshima, die dan aan de voet van het monument worden gelegd. Een kopie van het monument is op initiatief van een lokale groep kinderen nagebouwd in de Verenigde Staten, in Santa Fe, New Mexico en op de 50e verjaardag van het bombardement onthuld. Geheel toepasselijk, omdat Little Boy in New Mexico is gefabriceerd.

443b929180c40ba4335a7a982fb645e9.jpg

In 1977 verscheen een kinderboek van de Canadese schrijfster Eleanor Coerr, “Sadako and the Thousand Paper Cranes“. Het heeft kinderen over de hele wereld bekend gemaakt met Sadako’s verhaal. Het is in vele talen vertaald, maar gek genoeg heb ik nog geen Nederlandse vertaling kunnen vinden.

 

Contact tussen de familie Truman en de familie Sasaki

In 2012, bij de herdenking van de slachtoffers in Hiroshima, ontmoette Masahiro Sasaki, Sadako’s oudere broer en vredesactivist, Clifton Truman Daniel, de kleinzoon van president Harry Truman, die het bevel tot bombarderen gaf.

d8d6565c9bc5fd68a1d148dcb406c1a5.jpg

Clifton Truman Daniel en Masahiro Sasaki, in 2012

Truman’s kleinzoon herinnert zich de dag dat zijn eigen zoon, toen 9 jaar oud, met het boek “Sadako and the Thousand Paper Cranes” thuis kwam. “When my son brought home that book I remember thinking… This is a good thing for them to read… They should know the consequences of decisions.”
Masahiro Sasaki en de rest van de Sasaki-familie richtten in 2009 de Sadako Legacy op, een nonprofit-organisatie ter bevordering van wereldvrede. In 2010 ontmoetten beiden elkaar voor het eerst in New York. Sasaki nodigde Daniel uit om de herdenking in Hiroshima bij te wonen. Beiden snappen dat er altijd verschillen van opvattingen en interpretaties van de gebeurtenissen zullen zijn en erkennen de conflicterende emoties die daar het gevolg van zijn. In de woorden van Clifton Daniel: “I am being thanked on my grandfather’s behalf for saving lives, yet I can hold the last paper crane ever made by a little girl who lost her life because of that.” Of in de woorden van Masahiro Sasaki: “When someone from Japan says ‘no more Hiroshimas,’ someone else from the U.S. says ‘never again Pearl Harbor.’ These two sides always clash. But Daniel and I were able to share the hope of overcoming the past.

Het bezoek van Clifton Daniel aan Hiroshima en Nagasaki heeft hem er toe gebracht een boek te schrijven over de gevolgen van de atoomaanval, gebaseerd op interviews die hij afnam bij een aantal overlevenden. Hij is er momenteel mee bezig; het is een boek waar ik persoonlijk naar uitkijk.

Masahiro Sasaki en de Sadako Legacy hadden nog vijf originele kraanvogels van Sadako in hun bezit. Eén kraanvogel doneerde hij in 2010 aan het Tribute WTC Visitor Center in New York, ter nagedachtenis van de slachtoffers van 9-11. Een andere gaf hij aan een vredesmuseum in Oostenrijk. Maar het allermooiste gebaar, tot stand gekomen door de hulp van Clifton Daniel, is het feit dat één van de laatste kraanvogels nu te zien is in het Visitor Center van het USS Arizona Memorial in Pearl Harbour, daar waar de oorlog tussen de Verenigde Staten en Japan begon.

e94c0f3ba1d6092f9a53c67ca2ba969c.jpg

Sadako Sasaki’s kraanvogel, te zien in Pearl Harbour

Een nucleaire holocaust – Dit nooit meer!

Iedereen die zich een beetje verdiept in de gevolgen van een atoomoorlog en de gevolgen die Japan nog dagelijks ondervindt, zal zeggen: “Dit nooit meer!” En sinds het einde van de Koude Oorlog leek de kans op een allervernietigende oorlog gelukkig ook vergoed verkeken. Maar is dat wel zo? Inmiddels beschikken ook India en Pakistan over atoomwapens. Noord-Korea heeft drie ondergrondse kernproeven verricht. Ook Israël heeft ze, hoewel ze het niet willen toegeven en er zijn aanwijzingen dat hun aartsvijand Iran bezig is met de ontwikkeling er van. Ging de strijd tussen het Westen en het Oostblok nog over ‘simpele machtspolitiek’ en hoe grondstoffen, productiemiddelen en welvaart over een bevolking moesten worden verdeeld, kapitalistisch of communistisch, in de huidige conflicten speelt een andere factor een grote rol: religie. Religie, iets wat de wereld zou moeten verenigen, maar vrijwel altijd de oorzaak is van de vreselijkste misdaden tegen de menselijkheid. Kapitalisten en communisten kunnen hun strijdbijl nog wel begraven op grond van redelijke argumenten. Maar wanneer religie een rol gaat spelen, verdwijnt de rede maar al te vaak naar de achtergrond en kunnen fundamentalisten van alle religies zich verschuilen achter hun eigen interpretaties van eeuwenoude geschriften en hun eigen absolute waarheden. Zelfs als het gaat om een conflict met een niet-religieuze oorzaak. Ik herinner me, in de tijd dat Reagan en Gorbatsjov grote stappen richting ontwapening maakten, dat de christenfundamentalistische presidentskandidaat Pat Robertson schreeuwde dat je ‘niet moest onderhandelen met de Duivel’. Ik gruwel als ik beelden uit Syrië zie, waar regeringstroepen kinderen martelen en opstandelingen hetzelfde doen met vermeende collaborateurs. En elkaar continu Allahu-akbarrend met bommen en granaten bestoken. En nu zelfs met gifgas.

De boodschap van Sadako Sasaki is nu misschien wel relevanter dan ooit tevoren.

b95e2227c41b42e47b25f51691eeef9b.jpg

Advertenties